Dam- en schaakstukkenopstand

 

Het houten kistje rammelt aan alle kanten. Een van de twee iele scharniertjes heeft de geest al gegeven, de ander doet alle moeite om het deksel op zijn plaats te houden. Onbegonnen werk vandaag, want de stenen oefenen te veel kracht uit. Binnenin is weliswaar een schot aangebracht om de dam- en schaakstenen gescheiden te houden, maar ook dat schot lukt het niet om zich staande te houden.
Ineens vliegt het deksel open en springen er houten, zwarte en witte stukken uit. Het witte paard zet de achtervolging in op zeven damstenen die zich op hun zijkant duwen zodat ze snelheid kunnen maken als ze wegrollen. Een horde pionnen rent naar de rand van de tafel en vormt een barricade om de damstenen te stoppen. Het lukt. Ze omsingelen de damstenen, stapelen ze op en slepen ze naar de toren. De poort onderaan de toren zwaait open en klapt meteen weer dicht als de damstenen een fikse duw in hun rug hebben gekregen om te belanden in de kerker.

Inmiddels hebben zich opnieuw dam- en schaakstukken verzameld en vormen een dichte drom zwart en wit. Alle beschikbare pionnen rukken uit en omsluiten de opstandelingen. Het is vechten tegen de bierkaai, want de damstenen zijn in de meerderheid. Bovendien nemen alle damstenen deel aan de opstand, terwijl niet alle schaakstukken zich op het strijdtoneel bevinden.
Het houten bord in het midden van de tafel staat als een huis en laat zich niet klein krijgen. Enkele van de donkere en lichte vlakken in het bord, zijn in beslag genomen door schaakstukken. De koningen en hun dames staan fier tegenover elkaar, geflankeerd door hun lopers.

De zwarte en witte koning naderen elkaar op korte afstand. Niet genoeg om de ander schaakmat te zetten, maar voldoende om overleg te voeren, waarna ze om beurten het woord nemen. ‘Nu is het genoeg. Hier moet een einde aan komen. Ik wil iedereen, die niet in een toren is beland, hier op het bord verzameld zien. Zónder gevecht en geschreeuw. Lopers, maan de massa om hierheen te komen.’
De vier lopers rennen zich de benen onder de kont uit om iedereen te bereiken en met de nodige overtuigingskracht begeven de stukken zich richting houten schaakbord. De enkeling die onvoldoende gekalmeerd is wordt ingeklemd tussen twee pionnen die hem de mond snoeren.
De koningen hebben voldoende gezag om ook de damstenen te bereiken. De dames staan verder naar achteren en slaan ontzet hun hand voor de mond. ‘De wereld is gek geworden. Iedereen wil alleen maar meer en meer,’ zegt de witte dame. De zwarte dame knikt bevestigend en zegt: ‘Er is voldoende plaats beschikbaar, zelfs op ons schaakbord. Maar waarom onze onderdanen dan toch afgunstig zijn op de damstenen, is me onduidelijk.’
De lopers begeven zich onopvallend tussen het publiek en delen waar nodig waarschuwingen uit.

De witte koning spreekt de stilgevallen stukken toe. ‘Om een of andere onduidelijke reden, lijkt het bord van de damstenen gebied te zijn dat iedereen wil bezitten. Het klopt: het dambord heeft meer vakken, maar heeft ook meer damstukken om zich daarover te bewegen. Het schaakbord heeft voldoende vakken voor háár bewoners. Ook in de opbergdoos hebben we ieder onze plek. Het is nu eenmaal zo, dat schaakstukken wat grilliger van vorm zijn waardoor ze niet als damstenen opgestapeld kunnen worden. Dat vraagt meer ruimte.’
De zwarte koning neemt nu het woord: ‘Het bord dat op een bepaald moment op tafel ligt, bepaalt of de schaak- of de damstukken ingezet gaan worden. Daar hebben wij geen invloed op, dat is een keuze van de spelers. We hebben wel invloed op de ruimte in ons kistje. Mijn collega-koning en ik hebben besloten dat we het tussenschot tussen onze ruimtes verwijderen en dat we de beschikbare ruimte samen gebruiken. Samenwerking is daarbij het uitgangspunt. Het kan voor een damstuk handig zijn om eens op de rug van het paard te gaan zitten om je blik te verruimen. Maar ook is het fijn, als de damsteen steun biedt aan een pion, die graag even achterover wil leunen.’

©Vera Oor, 2025